Is de Nationale AI-Cursus genoeg om aan de AI Act te voldoen?

De Nationale AI-Cursus is een goed startpunt en het certificaat telt mee als aantoonbare inspanning. Maar op zichzelf voldoe je er niet mee aan de AI Act. De wet vraagt om kennis die past bij de AI-systemen die jouw organisatie gebruikt en bij de rollen van je medewerkers. Dat kan een algemene cursus per definitie niet leveren.

Nu de handhaving op 2 augustus 2026 begint, zoeken veel bedrijven de snelste en goedkoopste route naar compliance. De gratis Nationale AI-Cursus lijkt die route. In dit artikel lees je wat de cursus wel dekt, wat niet, en wat je zelf moet toevoegen om het verschil te maken.

Wat is de Nationale AI-Cursus?

De Nationale AI-Cursus is een gratis online platform voor iedereen die basiskennis over AI wil opdoen. Het wordt gecoördineerd door Stichting Lowercase, een non-profit die sinds 2011 aan dit soort projecten werkt, en is opgezet als samenwerking van diverse organisaties.

Kosten: gratis. Vorm: online, in je eigen tempo. Omvang: negen hoofdstukken. Duur: ongeveer vier tot vijf uur volgens FME. Voorkennis: geen programmeerkennis nodig. Certificaat: ja, te downloaden na voltooiing.

De negen hoofdstukken lopen van basisbegrippen tot toepassingen op de werkvloer en de maatschappelijke impact van AI. Naast de basiscursus zijn er varianten voor specifieke doelgroepen: AI & Ethiek, AI & Zorg, AI & Onderwijs, AI-Cursus Junior en Kompas in de Klas voor leraren.

Voor een gratis publiek initiatief is het een net product. De vraag is alleen niet of de cursus goed is, maar of hij doet wat de wet van je vraagt.

Wat de AI Act eigenlijk van je vraagt

Artikel 4 van de AI-verordening verplicht organisaties om te zorgen voor een "toereikend niveau van AI-geletterdheid" bij iedereen die namens hen met AI-systemen werkt.

Het woord "toereikend" doet hier al het werk. De Europese Commissie licht toe dat het benodigde niveau afhangt van de context: welke AI-systemen worden gebruikt, met welk risico, en door wie. Er is geen universele lat en er is geen voorgeschreven cursus.

Wat de verplichting precies inhoudt, voor wie die geldt en welke boetes eraan hangen, lees je in Is AI-geletterdheid verplicht? Artikel 4 van de AI Act uitgelegd.

Wat de cursus wel dekt

Onderschat de waarde niet. De Nationale AI-Cursus levert vier dingen die je anders zelf zou moeten organiseren.

Algemeen begrip. Na afloop weet je team op hoofdlijnen wat AI is, hoe een taalmodel ongeveer werkt en waarom het soms overtuigend de mist in gaat. Dat is de basis waar al het andere op rust.

Risicobewustzijn. De cursus behandelt de maatschappelijke kanten: bias, transparantie, de grenzen van de technologie. Medewerkers die dat hebben gezien, stellen betere vragen.

Een gedeelde taal. Als iedereen dezelfde introductie heeft gehad, praat je team over hetzelfde. Dat klinkt zacht, maar het scheelt in de praktijk veel misverstanden.

Aantoonbare inspanning. Het certificaat is een geldig bewijsstuk voor je dossier. Je kunt laten zien dat je iets hebt gedaan, aan wie, en wanneer.

Daar komt bij dat de drempel laag is. Gratis, in eigen tijd, geen voorkennis. Je kunt het organisatiebreed uitrollen zonder budget of planning. Als eerste stap is dat moeilijk te verslaan.

Wat de cursus niet dekt

Hier zit het probleem, en het ligt niet aan de kwaliteit van het materiaal. Vier gaten.

1. Jouw AI-systemen. De cursus weet niet dat jullie Copilot gebruiken, een AI-chatbot op de website hebben draaien, of dat er AI-functies in het CRM zijn geslopen. De Autoriteit Persoonsgegevens begint haar eigen handreiking Aan de slag met AI-geletterdheid niet voor niets bij stap 1: inventariseer welke AI-systemen er binnen de organisatie zijn.

2. Jouw data en risico's. Mag een klantmail in een publieke tool? Wat doe je met persoonsgegevens? Dat antwoord hangt af van jouw klanten, contracten en branche. Een landelijke cursus kan die vraag niet voor je beantwoorden.

3. Rolverschillen. De wet vraagt een niveau dat past bij de rol. Eén algemene cursus voor iedereen maakt per definitie geen onderscheid tussen een directeur die AI-beleid vaststelt, een HR-adviseur die met kandidaatgegevens werkt en een medewerker die af en toe een tekst laat herschrijven.

4. Werkafspraken. Kennis verandert geen gedrag zonder afspraken. Wie controleert AI-output voordat die naar een klant gaat? Welke tools zijn toegestaan? Wanneer moet een mens beslissen? Dat zijn jullie keuzes, niet die van een cursus.

Kort gezegd: een algemene cursus kan onmogelijk over jouw organisatie gaan. Dat is geen tekortkoming van het materiaal, dat is de aard van algemeen materiaal.

Wanneer is de cursus wel genoeg?

Soms is het genoeg, en dat is eerlijk om te zeggen.

Werk je in een klein bedrijf, gebruiken jullie AI licht en algemeen (bijvoorbeeld alleen ChatGPT om teksten te verbeteren), gaan er geen klantgegevens in AI-tools, en speelt AI geen rol in beslissingen over mensen? Dan kan de cursus, met wat eigen vastlegging, een verdedigbare invulling zijn.

Ook dan vul je hem aan met drie dingen: een lijstje van de tools die jullie echt gebruiken, een korte set afspraken op papier, en een registratie van wie de cursus heeft gevolgd en wanneer.

Het is niet genoeg zodra AI je klantcontact raakt, meebeslist over mensen (denk aan werving en selectie), persoonsgegevens verwerkt, of als je zelf AI-functionaliteit aan klanten levert. In die gevallen is het risico hoger en verwacht een toezichthouder navenant meer.

Zo vul je de cursus aan tot een compleet dossier

Vier stappen om van "cursus gevolgd" naar "aantoonbaar compliant" te komen.

1. Inventariseer je AI-systemen. Loop je softwarelandschap langs en noteer overal waar AI in zit. Vergeet de AI-functies niet die stilletjes zijn toegevoegd aan tools die je al jaren gebruikt.

2. Bepaal per rol het benodigde niveau. Wie werkt waarmee, en welk risico hoort daarbij? Drie niveaus volstaan meestal: basis voor iedereen, gevorderd voor dagelijkse gebruikers, expert voor wie AI inkoopt of beleid maakt.

3. Vul aan met een sessie over jullie eigen praktijk. Dit is het deel dat de gratis cursus niet levert: jullie tools, jullie data, jullie afspraken. Een dagdeel is vaak genoeg.

4. Leg vast en plan een evaluatie. Noteer wie wat heeft gevolgd en wanneer. Zet een datum in de agenda om het jaarlijks tegen het licht te houden.

Het volledige stappenplan staat uitgewerkt in ons artikel over wat de AI Act verplicht. Wil je weten welke bewijsstukken echt meetellen, lees dan wat telt als bewijs richting de toezichthouder.

Alternatieven en aanvullingen

Elements of AI. Een gratis cursus van Reaktor en de Universiteit van Helsinki, in het Nederlands beschikbaar. Iets technischer en internationaler van insteek. Een goede tweede stap voor wie meer diepgang wil dan de basis.

De sectorvarianten. Zit je in de zorg of het onderwijs, dan zijn AI & Zorg en AI & Onderwijs relevanter dan de algemene basiscursus. De voorbeelden sluiten dichter aan bij je werk.

Betaalde e-learning met examen. Voegt toetsing toe aan de deelname. Voor je dossier is een getoetst resultaat een sterker bewijsstuk dan een aanwezigheidsbewijs.

Training op maat. Het enige type dat de vier gaten hierboven wel dekt, omdat de inhoud over jouw systemen en jouw afspraken gaat.

Welke combinatie past, hangt af van hoe zwaar AI in je bedrijfsvoering zit. Voor de meeste mkb-bedrijven werkt de volgorde: gratis basis voor iedereen, gerichte verdieping voor wie het nodig heeft.

Aan de slag

Begin gerust met de gratis cursus. Het is een prima eerste stap en hij kost je niets dan tijd. Reken alleen niet af met de verplichting op het moment dat de certificaten binnen zijn. Het deel dat telt, gaat over jullie eigen tools, data en afspraken.

Nexus AI verzorgt AI-geletterdheidstraining op maat voor mkb-teams: precies het organisatie-specifieke deel dat een algemene cursus niet kan leveren, inclusief de vastlegging voor je dossier. Liever breder starten met de tools die jullie al gebruiken? Bekijk de incompany AI-training.