AI-geletterdheid certificaat: wat telt als bewijs richting de toezichthouder?

Een AI-geletterdheid certificaat is niet wettelijk verplicht, en er bestaat geen officieel erkend certificaat. Wat de AI-verordening wel van je vraagt: dat je kunt aantonen dat je medewerkers een niveau van AI-kennis hebben dat past bij hun rol. Een certificaat kan daar bewijs voor zijn, maar het is niet het bewijs zelf.

Dat onderscheid wordt op dit moment flink vertroebeld. Nu de handhaving op 2 augustus 2026 begint, schiet het aanbod aan cursussen met certificaat uit de grond. In dit artikel lees je wat er te koop is, wat het kost, en wat een toezichthouder werkelijk wil zien.

Is een AI-geletterdheid certificaat verplicht?

Nee. Artikel 4 van de AI-verordening verplicht organisaties om te zorgen voor een "toereikend niveau van AI-geletterdheid" bij iedereen die namens hen met AI-systemen werkt. Over de vorm zegt de wet niets. Geen cursus, geen examen, geen certificaat.

De Europese Commissie bevestigt dat expliciet: er is geen voorgeschreven manier om aan de verplichting te voldoen. Organisaties bepalen zelf wat passend is, gegeven hun AI-gebruik en hun mensen.

Wat de verplichting precies inhoudt, voor wie die geldt en welke boetes eraan hangen, lees je in Is AI-geletterdheid verplicht? Artikel 4 van de AI Act uitgelegd.

Bestaat er een officieel erkend AI-geletterdheid certificaat?

Nee. Er is geen instantie aangewezen die AI-geletterdheid-certificaten erkent, accrediteert of goedkeurt. Niet de Autoriteit Persoonsgegevens, niet de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur, niet de Europese Commissie.

Toch kom je het woord "erkend" regelmatig tegen in het aanbod. Aanbieders bedoelen daar meestal iets anders mee dan de lezer denkt. Soms slaat het op eigen examinering door een onafhankelijk exameninstituut. Soms op aansluiting bij een bestaand kwalificatieraamwerk uit het onderwijs. In beide gevallen zegt het iets over de kwaliteit van de toetsing, en niets over goedkeuring door een toezichthouder.

Dat is geen reden om certificaten af te schrijven. Een certificaat is een prima bewijsstuk: het laat zien dat iemand tijd en aandacht in het onderwerp heeft gestoken, en dat is precies het soort inspanning waar de wet om vraagt. Alleen: je kunt geen certificaat kopen dat de vraag definitief afvinkt. Wie dat verwacht, koopt schijnzekerheid.

Welk aanbod is er, en wat kost het?

Het aanbod valt grofweg in vier categorieen uiteen.

Gratis e-learning, 0 euro. De bekendste is de Nationale AI-Cursus: een gratis online basiscursus met een certificaat aan het eind. Als startpunt voor een brede basislaag is dat prima, en het certificaat telt mee als bewijs van inspanning. De beperking zit in de reikwijdte: algemene AI-kennis, niet de tools en risico's van jouw organisatie.

Training met certificaat van deelname, 100 tot 500 euro per persoon. De meeste trainingsbureaus werken zo. Je volgt een dagdeel of een dag, en krijgt daarna een certificaat waarop staat dat je aanwezig was. Nuttig voor het dossier, maar wees eerlijk over wat het aantoont: aanwezigheid, geen kennis.

E-learning of training met examen, 250 tot 400 euro per persoon. Hier wordt wel getoetst. Voor het dossier is dit meetbaar sterker dan een deelnamebewijs, omdat je kunt laten zien dat de kennis daadwerkelijk is blijven hangen.

Hbo-microcredential, vanaf 1.000 euro. Hogescholen bieden inmiddels AI-geletterdheidsmodules met studiepunten. Dat is een serieuze investering in tijd en geld, en overkill voor de gemiddelde medewerker. Voor iemand die AI-systemen inkoopt of beoordeelt, kan het zinvol zijn.

Belangrijkste inzicht: de prijs zegt weinig over de compliance-waarde. Een gratis cursus met deelnamebewijs, gecombineerd met een eigen inventarisatie van AI-systemen en vastgelegde interne afspraken, is sterker dan een duur certificaat zonder die context.

Wat de toezichthouder wel wil zien

De Autoriteit Persoonsgegevens toetst niet op certificaten. Zij kijkt of je een aantoonbare, passende inspanning hebt geleverd. In de handreiking Aan de slag met AI-geletterdheid begint de AP dan ook niet bij opleiding, maar bij inventarisatie: weet eerst welke AI-systemen je gebruikt.

Een verdedigbaar dossier bevat zeven onderdelen.

1. Overzicht van AI-systemen. Welke AI gebruikt je organisatie, inclusief AI-functies die in bestaande software zitten.

2. Wie ermee werkt. Welke medewerkers, in welke rol.

3. Kennisniveau per rol. Wat is er per functiegroep nodig, proportioneel aan het risico.

4. Aangeboden training. Wat je hebt aangeboden, aan wie, en wanneer.

5. Bewijs van deelname. Aanwezigheidslijsten, certificaten, rapportages uit een e-learningomgeving.

6. Interne afspraken. Welke tools wel en niet zijn toegestaan, en wat er niet in mag.

7. Datum van evaluatie. Wanneer je dit voor het laatst hebt getoetst.

Een certificaat vult punt 5. Dat is een regel in een dossier van zeven. Wie alleen certificaten verzamelt en de andere zes overslaat, heeft papier maar geen verhaal.

Hoe je dat dossier stap voor stap opbouwt, staat in het vierstappenplan in ons artikel over de verplichting.

Wanneer is een certificaat wel zinvol?

Er zijn goede redenen om toch te certificeren.

Bij rollen met verhoogd risico. Wie AI-systemen inkoopt, wie AI inzet bij personeelsselectie, of wie met klantgegevens en AI tegelijk werkt: daar wil je meer dan een handtekening op een presentielijst. Toetsing laat zien dat de kennis er echt is.

Bij verantwoording naar buiten. Werk je voor opdrachtgevers die om compliance-bewijs vragen, of doe je mee aan aanbestedingen? Dan is een certificaat een handzaam document om te overleggen.

Bij interne vraagbaken. Heb je collega's die intern de AI-vragen beantwoorden, dan is een aantoonbaar kennisniveau bij die mensen de moeite waard.

Voor de brede basislaag ligt het anders. Een interne sessie over de tools die jullie zelf gebruiken, met een aanwezigheidsregistratie en een korte samenvatting van de gemaakte afspraken, doet voor het dossier hetzelfde werk. Voor aanzienlijk minder geld, en met inhoud die dichter bij de praktijk staat.

Kies je er toch voor om vast te leggen, kies dan toetsing boven deelname. Het kost weinig extra en het levert een sterker bewijsstuk op.

Aan de slag

De vraag is dus niet welk certificaat je moet kopen, maar of je kunt uitleggen wat je hebt gedaan en waarom dat past bij jullie AI-gebruik. Dat verhaal bouw je op, het is niet te bestellen.

Nexus AI verzorgt AI-geletterdheidstraining op maat voor mkb-teams, inclusief de vastlegging die je nodig hebt voor je dossier. Wil je breder starten met de tools die jullie al gebruiken? Bekijk dan de incompany AI-training.